niedziela, 29 stycznia 2012

BOLID SYBREYJSKI (5)

2.3. Dalsze badania.


Badanie problemu TM - jak uważa prof. dr N. W. Wasiliew - akademik AN ZSRR, kierownik KM Syberyjskiego Oddziału AN ZSRR i Referatu Kompleksowych Samodzielnych Ekspedycji - można podzielić na kilka etapów:
v    Etap pierwszy - zaczął się w latach 20., związany jest z osobą L. A. Kulika i jego najbliższymi współpracownikami. Ekspedycje Kulika na miejsce spadku TM weszły już na zawsze do historii, jako przykład odwagi badawczej i wierności uczonym pewnej idei. Niestety, fanatyczne przywiązanie do hipotezy żelaznego meteorytu nie pozwoliło mu na dokonanie bardziej wszechstronnych badań TF.
v    Etap drugi - zaczął się w 1958 roku. Należy tutaj odnotować działalność K. P. Fłorieńskiego, ucznia prof. W. I. Wiernadskiego. To właśnie pod jego osobistym kierownictwem w latach 1958, 1961 i 1962 roku w rejon spadku TM udały się ekspedycje AN ZSRR. Ekspedycja z 1958 roku spenetrowała obszerny rejon wywału leśnego i sporządziła jego dokładną mapę. Nie stwierdzono istnienia kraterów poimpaktowych ani w Południowym Bagnie, ani w jakimkolwiek innym miejscu. Definitywnie udowodniono termiczne pochodzenie jeziorek w quasi-kraterkach. Znalezione w próbkach ziemi metaliczne kuleczki już nie były przypisane meteorytowi: takie kuleczki znajdowano także pod Moskwą i pod Leningradem[1] i na Antarktydzie, a nawet na dnie Wszechoceanu. Jak się wyjaśniło, był to powszechny pył kosmiczny oraz zapylenie pochodzenia ziemskiego.
          Wszystkie dane zebrane przez ekspedycje Fłorieńskiego wykazały, że TM nie doleciał do powierzchni Ziemi, a eksplodował w powietrzu. Nie udało się znaleźć w rejonie katastrofy szczątków meteorytu, ale za to ekspedycje te odkryły w rejonie eksplozji anormalnie szybki przyrost drzew.
          Do dzieła przystąpili młodzi uczeni. Młodzież już nie mogła zadowolić się badaniami pasywnymi znanych materiałów i formułowaniem hipotez. I właśnie dlatego grupa studentów, aspirantów i pracowników naukowych tomskich uczelni zadecydowała przedsięwziąć ekspedycję do rejonu tunguskiej katastrofy. Kierownikiem tej grupy był fizyk i lekarz w jednej osobie - prof. dr med. G. Plechanow.
          Po krótkich przygotowaniach, grupa 10 chłopców i 2 dziewcząt przybyła w dniu 30 czerwca 1959 roku na miejsce katastrofy tunguskiej. Ten dzień stał się dniem narodzin KSE - Kompleksowych Samodzielnych Ekspedycji. Pierwsza ekspedycja KSE miała wiele celów do zrealizowania i jej działalność była wielopłaszczyznowa: przeprowadzono badania wywałów leśnych i rejonu pożaru, poszukiwano szczątków meteorytu, przeprowadzono pomiary magneto- i radiometryczne. Ostatnią ekspedycję prowadził dr A. Zołotow, geofizyk z Baszkirii. Powiem od razu, ze poszukiwania i badania nie odnosiły zrazu sukcesów, ale te ekspedycje wytknęły cele, które realizowane są do dziś dnia. KSE koordynuje wszystkie wysiłki badaczy TM w ZSRR. W rzeczy samej KSE, to nieformalna organizacja wypełniająca ogromny, interdyscyplinarny program badań danego problemu - stwierdził kierownik KSE - dr N. Wasiliew.
          Prace przyśpieszono wybitnie w 1960 roku, kiedy to równolegle ze sobą pracowały ekipy KSE, ekipa inżynierów z Komitetu Badań Siergieja Korolowa - w której skład wchodził późniejszy kosmonauta G. Greczko oraz grupa Zołotowa, której program robót opracowali profesorowie: L. Arcimowicz, M. Kiełdysz, E. Fiedorow i inni.  Od tego roku KSE otrzymało potężne wsparcie od Syberyjskiego Oddziału AN ZSRR.
          W latach 1961-1962 na miejsce spadku TKC udała się nowa ekspedycja pod kierownictwem dr Fłorieńskiego. Członkowie KSE pracowali razem z członkami innych ekspedycji według jednolitego programu. Głównymi wynikami badań przeprowadzonych w latach 1958-1962 były:
1. Definitywne ustalenie obszaru wywału lasu;
2. Zestawienie map rejonu wywału lasu, obszaru opalenia promienistego, strefy „telegraficznego lasu” i granic pożaru lasu (vide il. 3);

               3. Potwierdzenie wcześniejszych wniosków o braku w rejonie kraterów poimpaktowych i odłamków meteorytu;            
4. Zbadanie mutacji szaty roślinnej i przyspieszenia wzrostu drzew.
          Drugi etap badań TM w latach 1958-1962 pozwolił na wyrobienie sobie poglądu na naturę fizyczną wybuchu tunguskiego, ale dwa najważniejsze problemy: mechanizm rozpadu i skład chemiczny TKC pozostały nadal problemami nierozwiązanymi...
v    Etap trzeci - trwał od 1964 do 1969 roku. W tym czasie były rozpracowywane bardziej operatywne i ścisłe metody odseparowania kosmicznego pyłu od próbek oraz dokonanie poważnych badań teoretycznych, w tym badań na modelach. W 1965 roku dokonano doniosłego odkrycia, że wywał lasu w rejonie spadku TF został spowodowany nie tylko wybuchem, ale także balistyczną falą uderzeniową. Odkrycie to znalazło potwierdzenie już to w tajdze, już to w laboratoriach naukowych. Polowe dochodzenie prowadzone z roku na rok rozszerzyło naszą wiedzę na temat energii błysku świetlnego tunguskiej eksplozji i jej fal uderzeniowych. Wszystko to stało się podstawą teoretyczną do dokonania wejścia w...
v    Czwarty etap badań - w 1969 roku, kiedy to na plan pierwszy wysunięto poszukiwania, zebranie i analizę pyłu mikrometeorytowego w rejonie eksplozji, a także obróbkę danych i syntezę wiedzy na temat fizyki wybuchu tunguskiego. Należy tutaj powiedzieć, że etap ten trwa do dziś dnia.J


[1] Dziś Sankt Petersburg.