sobota, 8 września 2012

ZBIERAJĄC METEORYTY... (9)


VII – Roje meteorytowe.                    


W pogodną noc możemy zobaczyć około 5 meteorów (spadających gwiazd) na godzinę.[1] Okresowo w czasie roku można zaobserwować spektakularne deszcze meteorów, w czasie których można zaobserwować ogromną ich ilość w jednostce czasu. Wiele z tych deszczy jest przewidywalnych. I tak np. w ciągu siedmiu dni koło 4 maja spadają meteory znane jako Akwarydy – od nazwy konstelacji Aquarius (Wodnik). Coś podobnego dzieje się koło 21 października, kiedy spadają meteory z konstelacji Oriona – i dlatego są zwane Orionidami. Obydwa roje meteorów pojawiają się wtedy, gdy Ziemia na swej orbicie przecina orbitę komety P/Halley. Kometa P/Halley może być od wielu lat poza orbitą Ziemi, ale jej odłamki ciągną się za nią miliony kilometrów w przestrzeni na jej orbicie. Popatrzmy na poniższą tabelę:




TABELA 1  - Przewidywalne roje meteorów widziane każdego roku.[2]

Nazwa roju

Maksimum aktywności
Vg (km/s)
Macierzysta kometa
Kwadrantydy
3.I.
43
?
Aurigidy
9.II.
66
Kiess
Lirydy
21.IV.
48
Thatcher-Baeker 1861-1
μ-Akwarydy
4.V.
64
Halley
Dzienne Arietydy
8.VI.
39
?
Bootydy
9.VI.
14
Schwassmann-Wachmann 3
o-Drakonidy
28.VI.
24
Giacobini-Zinner
Dzienne β-Taurydy
30.VI.
32
Encke
Perseidy
12.VIII.
60
Swift-Tuttle-Symons
Orionidy, Akwarydy
22.X.
66
Halley
Andromedydy
7.XI.
17
Biela
Leonidy
17.XI.
71
Tempel-Tuttle
Geminidy
14.XII.
36
?
Ursydy
22.XII.
33
Pons-Winnecke

Przynajmniej 10 z 18 znanych deszczów meteorytowych jest związanych ze znanymi kometami.[3] Pozostałe składają się najprawdopodobniej z resztek i odłamków nieznanych komet lub z komet, które zupełnie się rozpadły i rozproszyły. Nie ma żadnego znanego do dziś dnia meteorytu, który nie należałby do tych rojów kometarnych.[4] Komety składają się przeważnie z lodu, pyłu i gruzu, i mogą pozostawiać po sobie bardzo solidne, stabilne meteoryty.

a



[1] Astronomowie określają tą wielkość stosując liczbę N/h – i mówi się o liczbie błysków w jednostce czasu, która może sięgnąć nawet 33.000/h, a w niektórych przypadkach i więcej.
[2] Opracowano na podstawie: „Encyklópedia astronomie”, Bratysława 1987; St. R. Brzostkiewicz – „Komety -ciała tajemnicze”, Warszawa 1985; M. Żbik – „Tajemnice kamieni z nieba”, Warszawa 1987; D. K. Yeomans – „Komety”, Warszawa 1999; A. S. Pilski – „Nieziemskie skarby”, Warszawa 1999. 
[3] „Encyklópedia astronomie” wylicza 58 rojów meteorytowych, z czego 6 jednopojawieniowych, autor miał na myśli tylko te najbardziej znane.
[4] Jest to kwestia wielce dyskusyjna, bowiem nauce znane są komety i meteoryty, których skład chemiczny jest różny od komet i meteorytów układowych – np. kometa P/Hayakutake z lat 1995/96.