wtorek, 16 września 2014

Templariusze... (16)

XIII. Szklarskie czy Templariuszowskie Teplice?


Malownicza miejscowość Sklené Teplice znajdująca się w wąskiej dolinie potoku Teplà wciętej do północno-zachodniej części Szczawnickich Wierchów jest miejscem, które jest znane nie tylko jako kąpielisko termalne, ale także templariuszowska tradycja związana z ruinami Pustého Hradu ukrytymi w lesie. Istnienie tej twierdzy jest pisemnie udokumentowana od 1456 roku, kiedy została ona zdobyta po długotrwałym oblężeniu przez wojska Jána Jaskira z Brandýsa. Pierwsza wzmianka o istnieniu tego zamku jest również wzmianką o jego uszkodzeniu, które miało miejsce w 1471 roku, po zdobyciu go przez wojska polskiego króla Kazimierza IV Jagiellończyka (1445-1492). I chociaż znikł on już w roku 1602, Andrej Kmeť – który wyszedł na szczyt góry zamkowej – stwierdził, że zamek musiał być w większej części drewniany, bowiem w przeciwnym przypadku cała powierzchnia musiałaby być zasłana fragmentami murów w postaci obrobionych kamieni i spoiwa. Pozostałości podziemnych pomieszczeń z całkowicie albo prawie całkowicie zasypanymi chodnikami można tam widzieć do dziś dnia pod leśną wegetacją, podobnie jak na murach można zobaczyć wysepki tynku pokrytego freskami. 

To właśnie Andrej Kmeť wprowadził na salony historycznej pamięci słowa niegdysiejszego proboszcza Michala Fodora, który w roku 1876 opublikował notkę, że pierwej sklenoteplicky Pusty Hrad należał do majątku Templariuszy. Ale to jeszcze nie wszystko. Tameczne ruiny, skromne na pierwszy rzut oka, ostro kontrastują z bogactwem ludowej twórczości, która były zamek nazwała Pustym a na jego ruinach zasadziła rozgałęzione drzewo ludowych opowieści i podań.

Jedna ze wspomnianych legend mówi, że na zamku znajdowały się (i nadal znajdują) ogromne skarby, których pilnuje tajemniczy mnich. Może on przybierać najrozmaitsze postacie i straszył ludzi, którzy przypadkiem znaleźli się w ruinach. Prawda to, czy fantazja? Legenda? 

10 lipca 1899 roku, zaprowadzono nestora Słowackiego Towarzystwa Muzealnego Andreja Kmetia do człowieka, który kiedyś orząc pole pod Pustym Hradem znalazł gliniany kielich, podobnego do kielicha mszalnego, ale nie tak wysokiego. A. Kmeť wraz z dr Gašparcem znaleźli ubogiego staruszka leżącego w łóżku, ciężko chorego na raka, który bardzo niechętnie odpowiadał na pytania. Nieskładnie opowiadał on o jakimś mężczyźnie, który kopał na Pustym Hradzie i znalazł drogocenne przedmioty w podziemiach, za kratami, ale kiedy wyjmował stamtąd srebrną misę pojawił się jakiś czerwony mnich, który na śmierć go przestraszył. Kolejny z muzealników Peter Petic w dniu 19 maja 1926 roku usłyszał opowieść o cudownej rzeźbie Odkupiciela, która niegdyś znajdowała się w Pustym Zamku, a z jej boku zawsze wypływała krew, co stanowiłoby miejscową odmianę średniowiecznej legendy o św. Graalu. [115]  

Niedaleko od Sklených Teplíc na Środkowym Pohronie znajduje się pod północnymi stokami północno-zachodniej części Hordaszskiego Pogórza Szczawnickich Wierchów górnicza, piwowarska i uzdrowiskowa wieś Vyhne, o której pierwsza pisemna wzmianka pochodzi z roku 1326. Jak chce tego tradycja, powstanie najstarszego cechu piwowarów na Słowacji – Steiger wywodzi bezpośrednio od Templariuszy. [116]