wtorek, 14 października 2014

Templariusze... (25)

[81] Matula, P.: Bitka pri Rozhanovciach. Košičania stáli na strane kráľa w My víkend. Východoslovenské noviny, roč. 1, č. 86, s. 8.

[82] Kraje Europy, do których została zaadresowana bulla Pastoralis praeeminentiae reagowały na nia różnie. Wbrew sympatii, którą niektórzy władcy czuli do Templariuszy, musieli oni – jako chrześcijańscy władcy – spełnić zawarte w niej żądania, choć wielokrotnie tylko formalnie. Niemieccy Templariusze mogli w roku 1317 przejść do Joannitów, w Aragonii witał byłych Templariuszy Zakon Monte Christo, założony przez Jakuba II. W Portugalii Templariusze znaleźli schronienie w Zakonie Rycerzy Chrystusa z Calatravy założonego przez króla Diniza. Już w roku 1318, następca Klemensa V, papież Jan XXII polecił zakonom przyjęcie Templariuszy w miejscu urodzenia Karola Roberta, w Neapolu. 

[83] „Non dubito Templarios plures in Hungaria habuisse Manserias, domosqve. Nulla enim fuit in Europa Provincia, pro qva ferventius, crebriusqve decertatum fuisset, ac pro Pannonia, Europae paradiso. Hanc Tartari, Cumani, Iazyges, gentes barbariae omnes, sibi totis viribus asserere connisi sunt.“ Fuxhoffer, D.: Monasteriologia regni Hungariae, s. 242.

[84] W dokumencie z 1288 roku figuruje tam jako Ecclesia Sanctae Mariae, w roku 1314 Ecclesia Baetae Virginis de Litouia, w roku 1466 jako Sancta Virdo, w roku 1469 jako Mathky Bozie, a w roku 1625 jako Svata Mara. 

[85] Ján  Literát urodził się w połowie XIV wieku i zmarł w roku 1390. Jego miejscem narodzenia była wieś Madočany (dzisiaj część Liptovskej Teplej). Pochodził z ziemiańskiego rodu i sam miał tytuł ziemianina. Studiował w niemieckich szkołach, władał dobrze łaciną i znał ówczesną sztukę pisarską, czego używał do sporządzania dokumentów majątkowych. Gdzieś przed rokiem 1374 zaczął uzywac swych pisarskich zdolnosci do fałszowania dokumentów i pieczęci. Ujęto go, i przez sąd krajowy został skazany na śmierć i spalony.

[86]  Húščava, A.: Kolonizácia Liptova do konca 14. storočia w Dvořák, P.: Odkryté dejiny (Staré Slovensko). Bratislava :  Pravda,  1975, s. 134.

[87] Halaga, O. R.: Počiatky Košíc a zrod metropoly Košice : Východoslovenské vydavateľstvo, 1992., s. 123. ISBN 80-85174-57-X

[88] Np. w Mezökeresztesi r. 1238 czytamy: „...terram quam habebant Bisseni ...eidem domui hospitali Ierosolymitani dimisimus“ (Fejér, G.: Codex diplomaticus Hungariae ecclestiasticus ac civilis IV/1, Budae, 1829 – 1844, s. 106). Odnośnie strażnic w Sajókeresztúri i Hejökeresztúri albo Kerestúre pri Tibave zob. A nagymihályi és sztárai gróf Sztáray család oklevéltara I, ed. Nagy, G., Budapest, 1887, 1889, ss. 76, 181.

[89] Puškár, I.: Záchrana kultúrnych pamiatok v oblasti vodného diela Liptovská Mara. w Pamiatky a múzeá, č. 3/2001, ss. 12 – 14.

[90] Chodzi o wiszący zegar słoneczny z ukośnym wskaźnikiem i cyferblatem wyskalowanym godzinnie w rozpiętości czasowej godzin: VI – XIII – VI. 

[91] Charpentier, L.: Mystérium katedrály v Chartres. Praha : Pủdorys, 1995, s. 80.

[92] Novák, J.: Slovenské mestské a obecné erby. Bratislava: Slovenská archívna správa 1967, s. 291.

[93] Dvořák, P.: Odkryté dejiny (Staré Slovensko), 1975, s. 174.

[94] Kútnik, J.: K historičnosti erbu Liptovskej Sielnice w Vlastivedný zborník Liptov I. Ružomberok : 1970, ss. 143 – 161.

[95] Dvořák, P., Odkryté dejiny (Staré Slovensko), 1975,  s. 175.

[96] Charpentier, L., Mystérium katedrály v Chartres, 1995, s. 174.

[97] Ibidem, ss. 174 – 175.

[98] Houdek, I.: Pamiatky po templároch v Liptove w  Prúdy, roč. VII, č. 12/1923, s. 469. Zob. także: Houdek, I.: Templársky kláštor nad Sv. Marou w  Krásy Slovenska, roč. 4/1924, č. 4 – 6, s. 71.

[99] „Arva arx est in Comitatu cognomine, et hic ab ea sui denominationem hausit. Arx positu suo duplex est, superior una, altera inferior. Hanc cum tota ferme Arvensi provincia Thurzonum haeredium, et post eos complurium iam Dominorum iuribus obnoxium esse, nemo est, qvi ignoret. In superiori Templarios Manseriam habuisse, adfirmant alii, alii negant. Kollinovics sententiam suam paucis his absolvit: Templarii in superiori arce Arvensi, cui Carolus Vindisch in sua Hungariae Geographia adstipulatur inqviens: „nomen suum sortitus est Comitatus Arvensis a cognomine arce Gemina, qvarum superior iam plene desolata cernitur, fuitqve olim Templariorum.“ Fuxhoffer, D.: Monasteriologia regni Hungariae, s. 239.

[100] W XIII wieku dzięki Templariuszom i Joannitom doszło do wielu zmian w europejskim budownictwie obronnym, z których najważniejsze pokazały sie po raz pierwszy na Bliskim Wschodzie. Rozwój architektury wojennej w Ziemi Świętej odegrał ogromną rolę także w historii zamków w Europie, w tym najstarszej części Orawskiego Zamku – Cytadeli. 

[101] „Subdubitare videntur Eruditi duumviri e S. I. Ladislaus Thuroczius, et Michael Bombardi, qvorum utriusqve relationem integram dare placuit, ut eruditus contrarias sententias componat, et pro arbitrio de veritate iudicet, prout sibi de momentis certioribus constiterit. Verba Thuroczii isthaec sunt: „Arvensis Comitatus ab Arva fluvio, uti et arx ipsa insignitur. Fuit haec duplex: superior altissimae inaedificata rupi, vetus, ut fertur, Templariorum habitatio.“ Ita peraeqve loqvitur Bomb. Superiorem si qvando templarios habuisse incolas dixerimus, una vulgi fide niti oportebit.“ Fuxhoffer, D.: Monasteriologia regni Hungariae, s. 239.

[102]  W roku 1230 i 1285 zapisana jako Blatnica, w roku 1252 Blathnicha, w roku 1323 Blatnicze, w roku 1361 Blatnice czy Plathnicha.


[103] „Est Blatnicza Turocziensis provincie non incelebris possesio, a qva integro uni, in hoc Inclyto Comitatu, processui nomen inditum est. Supra ipsam possesionem in edito monte arx visitur, de qua Bombardius inquit: Templariorum fuisse vulgi est. a) Et Carolus Vindisch in sua Hungariae Geographia : qvondam Blatnicza sedes erat Templariorum. b) Qvis, et qvo tempore, fundarit, qvemadmodum de principali Manseria Chorgoensi, ita Blatnicza incertum, et obscurum est. Transivisse Blatniczam in dominationem Cruciferorum paulo ante insinuavi, Cruciferos vero in Hungaria desiisse sub initia saeculi decimi sexti in proloqvio de S. Cruciferorum ordine commemoravi, c) et licet Proceres Regni de sacri huius ordinis in Hungaria restauratione multum soliciti fuerint, ita tamen bella ab inde in Regno crescebant, et incommoda ex incommodis nascebatur, ut Eqvites hi praeter seriam voluntatem adhucdum nihil consecuti sint in Hungaria.“ Fuxhofffer, D.: Monasteriologia regni Hungariae, in qua libris V. synoptice, originario-diplomatice describuntur omnia singulorum religiosorum ordinum monasteria, quae unquam ab ingressu Hungarorum in Pannonia fundata fuerunt. Veszprimii, 1803, s. 233.

[104] „Deficientibus tandem Cruciferis recidit Blatnicza ad iura Regiae Maiestatis, a qva, ut est apud Bombardium, d) „dudum una cum Szklabinensi arce transiit aeterno iure in ditiones pervetustate Révajorum Familiae. Substructiones utriusquve suis dignae sunt Heris.“ Videtur proin in Blatnicense aedificium ab Illustrissima Comitum de Révaj Familia adhuc in sua prisca integritate conservari. Non dubito apud Illustr. Familiam etiam acta qvaepiam de veteribus Heris existere, conservariqve, qvae si in publicam lucem producerentur, magnam sane lucem praesenti historiae affunderent.“ Fuxhofffer, D.: Monasteriologia regni Hungariae s. 233.

[105]  Najstarsza wzmianka o Ľupči pochodzi z roku 1250, gdzie się wspomina o wielkiej drodze ze Zvolenia – de villa Zoulum – do Ľupčy – in Lypche. (Zob. Marsina, R.:  Codex diplomaticus et epistolaris Slovaciae 2. Bratislava: Obzor, 1987, s. 243.) W pięć lat później w dokumencie dotyczącym Bystricy jasno się mówi o istnieniu starszej Ľupčy naprzeciwko nowej osadzie Bystrica, która staje się miastem (noua villa Bystrice prope Lypcham) – Marsina, R.: Codex diplomaticus et epistolaris Slovaciae 2, s. 341.

[106] Marsina, R.: Codex diplomaticus et epistolaris Slovaciae. Bratislava: Obzor, 1987, s. 424.

[107] Zob. Kristó, G.: Csák Máté tartományúri hatalma. Budapest, 1973, ss. 64 – 73, 80, 111, 158, 159. Sedlák, V.: Regesta diplomatica nec non epistolaria Slovaciae 2. Bratislava: Veda, 1987, ss. 191, 479, 496.

[108] Zob. np. Hronka II, zv. I, Banská Bystrica, 1837, s. 56.

[109] Hanuliak, V.: Via magna na strednom Slovensku v období včasného a vrcholného stredoveku w Archaeologia historica  21, Brno, 1996,  s. 443 – 449.

[110] Fiala, A. – Fialová, H.: Hrady na Slovensku. Bratislava: Obzor, 1966.

[111] Pod tym właśnie imieniem znajduje się w Bojnicach najstarsze znane zasadzone na Słowacji drzewo z roku 1301, kiedy to zmarł ostatni król z rodu Arpadów – Andrzej (Ondrej) III. Lipa wyrosła na majestatyczne drzewo, które w czasie swego największago rozwoju miało koronę o średnicy ok. 36 metrów, główne konary dorosły do wysokości 28 metrów, a obwód pnia w pierśnicy mierzył 12 metrów. Pod drzewem miały miejsce różne posiedzenia. Król Maciej Korwin – o którym wiadomo, że lubił przebywać w Bojnicach – wydawał pod lipą wielkie uczty i spotkania. 

[112] Oravský, H.: Slovenská Ľupča. Martin: Osveta, 1990, s. 344.  ISBN 80-217-0262-1

[113] Balaša, G.: Bol v Slovenskej Ľupči kláštor? w Pamiatky, príroda, č. 2/1976, s. 28.

[114] Hanuliak, V.: Nálezová správa z archeologického výskumu lokality Kláštor v Slovenskej Ľupči 1989 – 1990. Złożony w Archíve Pamiatkového ústavu, oddział regionalny w Banskej Bystrici pod sygnaturą T 545.

[115] Szczegóły zob. Jesenský, M. – Matula, P., op.cit., ss. 72-76.

[116] Petic, P.: Povesti  o Sklenoteplickom  hrade w Časopis Múzealnej slovenskej spoločnosti, roč. 19 /1927, č .4, ss. 65 – 67.

[117] Według badań  Dr. R. Mandalíka, ktory v roku 1995 przeszukał wiejskie kroniki założenie których przypisywało się Zakonowi Templariuszy. Podobnież w Vyhniach miała znajdować się ich siedziba,  wybudowali tutaj browar, którego piwnice się zachowały. Po likwidacji Zakonu budowlę i majątek przejąć mieli Joannici i miasto Banská Štiavnica.

[118] „Illavia, cultum in provincia Trenchiniensi oppidum, geminam adhucdum habet arcem, reliqvias sacri Templariorum ordinis, teste Kollinovicsio Clarissimo: Templarii Illaviae in arce, in Comitatu Trenchiniensi. Qvae me adducunt, ut credam Illaviae Manseriam Templariorum fuisse...“ Fuxhoffer, D.: Monasteriologia regni Hungariae, s. 239.

[119] Matej Bel (1684 – 1749) w 4. tomie swego dzieła Notitiae Hungariae Geographica z 1742 roku wyraził przypuszczenia, że Ilava istniała jako strażnicza, pograniczna twierdza już w czasach panowania pierwszych Arpadów, którzy władali Węgrami w latach 1000 – 1301. Większość starszych historyków w swych pracach uważa, że zamek Ilava został zbudowany przez Templariuszy, i to już w I połowie XII wieku, kiedy na Węgrzech panował król Gejza II (1141-1162), który pozwolił się im osiedlić na Węgrzech.

[120] „Qvae me adducunt, ut credam Illaviae Manseriam Templariorum fuisse, momenta, haec fere sunt: qvod e Dynastis Hungariae nullus memoretur, qvi arcem eam, supra vagum flumen, satis munitam aedificasset, ubi tamen veterum arcium in Comitatu Trennchiniensi existentium partim, et partim iam procumbentium, authores pene omnes apud Historicos domesticos noscuntur, aut qvi Illaviam ante Familiam Ostroschiczianam, qvae saeculo decimo sexto eidem dominabatur, nullus e Proceribus occurrit.“ Fuxhoffer, D.: Monasteriologia regni Hungariae, s. 239.

[121] „Alterum argumentum pro Manseria Templariorum Illaviensi, mihi propius veritatem videtur, qvod Cels. Princeps, et Archi-Episcopus Strig. Georgius Szécsényi Arcem Illaviensem e dominatione saeculari redemerit, eamqve PP. Sanctissimae Trinitatis de redemptione captivorum attribuerit, qvod viro sacro e lege publica non licuisset, nisi ex eo principio, qvod aliqvando domus regularis fuerit.“ Fuxhoffer, D.: Monasteriologia regni Hungariae, s. 239.

[122] Wedle informacji, które uzyskaliśmy od kustosza Archeologicznej Fundacji Tríbečského Muzeum, ten fragment kopii został znaleziony w roku 1974 przy budowie jego rodzinnego domu, na głębokości 170 cm w ziemi, przy czym nie udało sie stwierdzić, czy była to jama grobowa, czy dom mieszkalny. 

[123] „Est Koross ampla in provincia Nitriensi, et  Archi-dioecesi Strig. Possessio habuitqve teste Calr. Viro Alexandro Rudnay, SS. Theologiae Doctore, et Districtus Nagy-Tapolcsányensis Vice-Archi-Diacono, Parocho Korossiensi meritissimo, adhuc hoc Saeculo 18, duas Ecclesias, qvarum altera possessionis sita esset, inferior: ltera edito colli adversus castellum imposita, natae Angelorum Dominae dicata, superior appellabatur. Stetit utraqve temporum licet iniuriis vitiata ad annum 1711, qvo aedibus S. Nicolai in rudus abeuntibus de Ecclesia superiori restauranda cogitatio suscepta est. A qvo tempore haec velut iam sola, Matricis Ecclesiaedignitatem obtinuit.“ Fuxhoffer, D.: Monasteriologia regni Hungariae, s. 235.

[124] „Superiorem hanc gemina turri praeter vicorum morem, adhucdum conspicuam at Templarios, qvos illic fundatos fuisse Kollinovicsius asserit, olim pertinuisse, communis est apud populum fidelem Korossiensem traditio, qvae cum ab oculatis testibus, suis proavis, avisqve ad se promanaverit, argumentum Manseriae Templariorum certo intra fines suos existentis est. Consecrationis vetustissimae Ecclesiae etsi nulla appareant vestigia, anniversarium tamen dedicationis celebrat Dominica festum nativitatis B.M.V. subseqvente, notitia diei itidem per traditionem deducta.“ Fuxhoffer, D.: Monasteriologia regni Hungariae, s. 235.

[125] Pod tą nazwą wieś ta jest znaną aż do roku 1948. Do tego czasu jest udokumentowana w roku 1209 jako Ybrehart czy Ybrohart, w roku 1260 Terra Eburhardi, w roku 1390 Ebersdorf, Eberharth a w roku 1920 Eberhardt.

[126] „Qvemadmodum omnia pene rudera desolatorum monasteriorum, templariorum, arcium etiam, et Castellorum apud vulgus hungaricum Voros Papoké, seu Templariorum sine omni veri testimonio dicuntur, ita plane tenuia sunt momenta, qvae sufficiant ad Manseriae Eberhardiensis certitudinem. Recitabo tamen ea, Cl. Kollinovitsium secutus, qvi historiam sacrae huius domus his paucis complexus est: Templarii in Eberhardiana arce, in Csalókoz, comitatu Posoniensi. Addit asserto huic Ioannes Karabinsky in suo Hungariae Lexico, germanice scripto: arx vetus est, et dicuntur olim Templarii incoluisse illam.“ Fuxhoffer, D.: Monasteriologia regni Hungariae, s. 242.

[127] „Si Eberhardum reipsa Templariorum fuit, videtur eius Manseria non ad Cruciferos, Hospitalarios, sed ad Familiam, Comitum de Buzin, et de S. Georgio, sub tempus exstinctionis Templariorum in Comitatu Posoniensi late dominantium, traducta. Exstincta praepotenti hac familia in generatione sua, sacros iterum heros consecuta est arx Eberhardiana. Emptione, an dominatone, in iura venit Szelepcsényiana, Archi-Episcopi Strigoniensis.“ Fuxhoffer, D.: Monasteriologia regni Hungariae, s. 242.

[128] „Fide saepe laudati Kollinovicsii Schemniczium, Libera, Regiaqve, et Montana Civitas olim Templariorum aedem sinu suo complectebatur: Templarii, inqvit, in arce Schemnicziensi, in Comitatu Hontensi. Succinctae huius relationis defectum multum supplere videtur Michael Bombardi, qvi in sua Topographia sic inqvit: „Primum qvodse offert Schemnicziensium Templum, vetri in arce, magnifico opere Divinae Matri constructum erat. Amplitudinem eius, ac soliditatem grandes parietinae produnt. Ad ortum, vel occasum, nemo satis.“ Fuxhoffer, D.: Monasteriologia regni Hungariae, s. 238.

[129] „Novissime A.R.D. Georgius Keller, dignissimus L.R. Civitatis Schemnicziensis Parochus in historica suarum Ecclesiarum recensione rudera Templariorum Manseriae hoc modo indigitat: Triplici loco visuntur rudera Monasteriorum, qvorum unum PP Dominicani, alterum Moniales S. Elisabethae, tertium, nescitur, qvi? Incoluluisse dicuntur. Num exstincto Templariorum ordine in iura Cruciferorum venerit Manseria templariorum Schemniczii, e nullo plane documento adparet, et qvemadmodum etiam in aliis Europae provinciis non omnes Templariorum aedes Cruciferis assignatae, sed in alios etiam tam sacros, qvam profanos usus conversae fuerunt, ita etiam e rationabili causa in Hungaria cum iis accidere potuit.“ Fuxhoffer, D.: Monasteriologia regni Hungariae, s. 238.

[130] Domasta, J.: Povesti o hradoch, zv. II., Banská Bystrica : Stredoslovenské vydavateľstvo, 1969, s. 281.

[131] Ján Domasta literacko zadebiutował już w 1942 roku powieścią historyczną z obszaru wielkomorawskiego pt. Mladý vek, w której wykorzystał on słowackie legendy (1943). Współpracując z V. Plickiem wydał książki z czasów tatarskich, tureckich i kuruckich wojen: Tatári a Turci (1943), Kuruci (1944), Zbojníci (1945),  Na úsvite (1945). W powieści Veľké skúšky (1948) opracował temat wojen Słowian z węgierskimi plemionami, ale najcenniejszymi są przede wszystkim 4 tomy prozy historycznej pt. Povesti o hradoch (1967 – 1974).

[132] Domasta, J.: Povesti o hradoch, zv. II., Banská Bystrica : Stredoslovenské vydavateľstvo, 1969, s. 282.

[133] Charpentier, L.: Mystérium katedrály v Chartres. Praha : Pủdorys, 1995, ss. 174 – 180.

[134] Domasta, J.: Povesti o hradoch, zv. II., Banská Bystrica : Stredoslovenské vydavateľstvo, 1969, s. 281.

[135] Kmeť, A.: Sitno a jeho široké okolie w Diela A. Kmeťa, zv. II. Bojnice : Karol Medvecký, 1924, s. 181.

[136] [Autor nieznany]:  Červení mnísi w Sokol, V, 1866, s. 271.

[137] W roku 1146 papież Eugeniusz III wydał zezwolenie Templariuszom na noszenie przez nich czerwonego, równoramiennego krzyża na płaszczach. Krzyż ten tak się złączył z templariuszowską tradycją, że mówi sie o nim jako o „krzyżu Templariuszy“ bez jego bliższego opisu, bowiem był on w tym czasie powszechnie znanym przede wszystkim z zakonnych uniformów, sztandarów i pieczęci. Guillame z Tyru precyzuje, że chodziło o „czerwony równoramienny krzyż noszony na piersi“ jak to widać na posągu templariuszowego Wielkiego Mistrza Reniera de Villers w miejscowościach Villiers i Hesbaye w Belgii. Poza greckim równoramiennym krzyżem często używano krzyża z występujacymi albo wtłoczonymi końcami ramion. Arabski kronikarz Ibn Rachid Nazr opisuje „grozokrwawy czerwony krzyż z rozszerzajacymi się ramionami na końcu prosto przyciętymi“, który budził strach na polu walki pomiędzy nieprzyjaciółmi Templariuszy. 

[138] Bradford, E.: Řádoví rytíři. Praha: Zvon, 1996, s. 28. ISBN 80-7113-135-0

[139] Kmeť, A.: Sitno a jeho široké okolie w Diela A. Kmeťa, zv. II. Bojnice: Karol Medvecký, 1924, , s. 180.

[140] Zob. Hýroš, N. Š.: Zámok Lykava a jeho páni, ss. 11, 29, 45, 423, 425.

[141] Kmeť, A., Sitno a jeho široké okolie w Diela A. Kmeťa, zv. II. Bojnice: Karol Medvecký, 1924, s. 182.

[142] Series Parachorum, s. 219.

[143] Wzmiankowana notatka o kanonicznej wizytacji z roku 1779 jest w tym kierunku jednoznaczny: „Ara Divi Petri Gambacurta, Pisarum Principis, et Ordinis Eremitarum S. Hieronymi fundatoris.“

[144] Kmeť, A., Sitno a jeho široké okolie w Diela A. Kmeťa, zv. II. Bojnice: Karol Medvecký, 1924, s. 242.

[145] Podobnie jak wsie: Antol, Beluj, Prenčov, Sitnianska. Sitnianska Lehôtka i Žibritov.

[146] A szerzetes rendek egyetemes történelme. Kűlönös tekintettel a magyar és erdélyországi szerzetesség jelen létallapotára. Henrion-Fehr, Helyot, Biedenfeld, gr. Montalambert s egyéb kútfök nyomán szerkesztette: Karcsú Antal Arzén, sz. Ferenczrendi áldozár, hitszónoks házfönöki helyettes, Pest, 1867.

[147] Kmeť, A.: Sitno a jeho široké okolie w Diela A. Kmeťa, zv. II. Bojnice: Karol Medvecký, 1924,  s. 183.

[148] Ruttkay, A.: Rytieri – bojovníci i liečitelia w  Historická revue, roč. 3,  č. 6/1996, s. 7.

[149] Jest całkiem prawdopodobne, że Templariusze inspirowali takich autorów, jakim był Wolfram von Eschenbach (1170 – 1220), którego epos idealizuje rycerzy jako bojowników i strażników największych tajemnic. Według tej koncepcji Pauline Matarasso uważa Bernarda z Clairvaux i Zakon Cystersów za inspirację eschenbachowych wyobrażeń o rycerzach Świętego Graala. Dowodzi on tego poprzez zbieżność białego odzienia mnichów i rycerzy, kultem osamotnienia jako pustelników, a także identycznością cnót wyznawanych przez Rycerzy Świętego Graala i Cystersów i ich doktryny. Zob. Matarasso, P.: The Quest of the Holy Grail. Penguin Books, Middlesex, 1975, ss. 15 – 16, 20 – 21.

[150] Obleser, H.: Parzifal a hledání grálu. Bratislava: Eugenika, 2002, s. 46.  ISBN 80-88913-81-0

[151] Historia parochiae Alsóbotfalvensis I., 1870, s.3

[152] Kišš, I. – Kratochvílová, E. – Varga, V.: Prvá písomná zmienka o Bzinciach a osadách w antologii  Bzince pod Javorinou, 1997, s.17. Na s. 118 autorzy dalej podają: „Opowieść, którą posłyszała Anna Harmadyová, mieszkanka Hrušového, mówi o tym, że rycerze krzyżowi – Templariusze osiedli w Hrušovom, gdzie mieli także szpital. A ich przełożony był włoskiego pochodzenia. Z jego insporacji miało dojść do wybudowania kościoła w Bzinciach.“

[153] Sziklay, J. – Borowsky, S.: Magyarország vármegyéi és városai, Nyitra – vármegye, V, Budapest 1898, s.159

[154] [Autor nieznany]: Svědek slavo-pohanského světa na slovenském Považí w Slovenské noviny, Viedeň, 1852, č. 68, s. 270.

[155] Medňanský, A.: Malebná cesta dolu Váhom. Bratislava : Tatran, 1981, s. 124. 

[156] Svědek slavo-pohanského světa na slovenském Považí w Slovenské noviny, Viedeň, 1852, č. 68, s. 270.

[157] Slivka, M.: Rádové domy v štruktúre osídlenia Slovenska a v jeho politických a sociálno-ekonomických vzťahoch (so zameraním na krížovnícke rády) w Archaeologia historica, č.12/1987, s. 386. Bača, R., Krupa, V.: Stav výskumu gotickej architektúry v Piešťanoch w Balneologický spravodajca 1992, s. 106.

[158] Lukaček, A.: Dejiny starého templárskeho kláštora v Piešťanoch. Rękopis. Litoměřice, 1963,  s. 12.

[159] Trochta, J.: Kritické poznámky k článkom o pôvode kláštorného kostola v Piešťanoch. Rękopis. Bratislava,  1967, ss. 1 – 6.

[160] Ruttkay, A.: Archeologický výskum a funkčná kategorizácia zaniknutej stredovekej stavby v Piešťanoch. Príspevok k dejinám tzv. rytierských a liečiteľských rádov na území Slovenska w Balneologický spravodajca, 1987, ss. 110 – 145.

[161] Slivka, M.: Rádové domy v štruktúre osídlenia Slovenska a v jeho politických a sociálno-ekonomických vzťahoch (so zameraním na krížovnícke rády) w Archaeologia historica, č. 12/1987, s. 391.

[162] Borovszky, S.: Magyarország vármegyéi és városai. Sáros megye. Budapest, 1896.

[163] „Nous ne disposons pas de source documentaire, mais selon la tradition les restes de l'ancienne église et du monastère près de Postyén appartenaient aux Templiers. Au XIIIe siècle, la localité est mentionnée sous le nom de Pescan ou de Besan, plus tard aussi de Lehota. Selon la description de Borovszky, dans le choeur on voyait encore plusieurs beaux détails gothiques intéressants, dont la construction fut  située au XIII siècle. La localité figurait comme adhérant au château fort de Baňa. La tradition citée, concernant la possession par un ordre de chevaliers, est  étayée par la présence dans l'île du Vág d'une source thermale qui pourrait motiver l'établissement d'un ordre de chevaliers ou d'hospitaliers s'occupant aussi de soins aux malades. D'autres faits confirment aussi la véracité possible de cette tradition.“ Kozak, K.: Construction dans la Hongrie des XIIe – XVe siècles des ordres de chevalerie et d'Hospitaliers et leur influence w Acta archaeologica Acad. Scient. Hung. 34, 1982. Budapest, s. 102.

KONIEC